كوهنوردی
كوهنوردی، بخشی از تجربهی انسان در زيستن بر زمين است، چرا كه بسياری از منطقههای زمين كوهستانی است و آدمی برای گذر از اين سرزمينها به مهارتهای ويژه نياز داشته است. تسلط بر اين مهارتها، انسان عادی را به «كوهنورد» بدل میسازد. از ديرباز، اشخاصی وجود داشتهاند كه ماهرانه از كوهها - حتی صخرههای دشوار- بالا میرفتهاند (در پارهای از سفرنامهها و ديگر نوشتههای قديمی ایران، از اين افراد به عنوان «كوه رو» نام برده شده) و اين كار را برای شكار، معدن كاوی، چراندن دام، جمعآوری هيزم يا گياهان علوفهای و دارويی يا به منظور فعاليتهای نظامی و ... انجام میدادهاند.
ويل دورانت، تاريخ نگار بزرگ، تاريخ سرزمين پارس را با شرح زندگی قوم ماد آغاز میكند؛ او مینويسد: «مادها از نژاد هند و اروپايی به شمار میروند و محتمل است كه در تاريخ هزار سال قبل از ميلاد از كنارههای دريای خزر به آسيای باختری آمده باشند ... اين قوم، در كوههايی كه به عنوان جايگاه خود در ايران انتخاب كرده بودند، مس، آهن، سرب، سيم و زر، سنگ مرمر، و سنگهای گران بها به دست آوردند. و چون قومی نيرومند بودند و زندگی سادهای داشتند، به كشاورزی بر دشتها و دامنههای تپههای منزلگاه خود پرداختند و زندگی آسودهای برای خويش فراهم ساختند.» رفتن به كوهها از جهت ديگری نيز ضروری بوده است: در شرايط حملهی بيگانگان به سرزمين مادری (كه در تاريخ ايران بسيار رخ داده است)، كوهستان پناهگاه مبارزان بوده است. تاريخ كشور ما پر است از جنبشهای آزادی خواهانه و ضد بيگانه كه پايگاه دست اندركاران آن، كوهستان بوده است.
ورزش كوهنوردی در جهان
خاستگاه ورزش كوهنوردی را «كشورهای آلپی» اروپا (فرانسه، ايتاليا، اتريش، سوييس) میدانند. بسياری از اهالی اين كشورها به دليل وجود رشته كوه آلپ، از ديرباز با فن پيمايش كوهها آشنا بودهاند. چند مورد از كوهنوردیهايی را كه نه به منظور شكار و معدن كاوی و كشورگشايی ... بلكه فقط برای كوهنوردی (دست يافتن به قلهها و گردنهها، نورديدن راههای نو) انجام شده است، میتوان در قرنها قبل هم ديد؛ مثلاً صعود پت راركا (petrarca) اهل ايتاليا به قلهی كوه وانتو (Mont Ventox) در سال 1336 ميلادی. اما كار جدیتر كوهنوردی صدها سال پس از اينها آغاز شد. در سال 1760 يك دانشمند ثروتمند سوييسی از منطقهی مون بلان Mont Blanc): بلندترين كوه آلپ كه 4807 متر ارتفاع دارد) ديدن كرد و گفت به هر كس كه بتواند تا قلهی اين كوه برود، جايزهای خواهد داد. پس از چندين تلاش، سرانجام در 18 اوت 1786 يك پزشك به نام دكتر پاكار (Paccard) و يك راهنمای محلی به نام بالما (Balmat) اهل فرانسه توانستند پا بر قلهی مون بلان بگذارند.
از ميانههای قرن نوزدهم، كوهنوردی شكل باز هم جدیتر و پيوستهتری به خود گرفت؛ در سال 1854، آلفرد ويلز (Alfred wills) به قلهی 3701 متری وترهورن (Wetterhorn) در كوههای آلپ صعود كرد. از اين سال، دورهای آغاز شد كه به «عصر طلايی كوهنوردی» معروف شد؛ در اين دوره، كوههای بلند آلپها يكی پس از ديگری صعود شدند. فتح قلهی سنگی و دشوار مترهورن (Matterhorn: 4477 متر) در سال 1865 به دست ادوارد ويمپر (E.Whymper) و همراهانش كه در جريان آن چهار نفر كشته شدند، پايان «عصر طلايی» كوهنوردی است. پس از آن، كوه نوردان جسور و نوآور ديگر فقط به دستيابی به قلهها نمیانديشيدند، بلكه در انديشهی صعود از ديوارهای سنگی و يخی دشوار و به جا گذاشتن «ركود»های جديد بودند.
نخستين باشگاه كوهنوردی جهان، به نام آلپاين كلاب (The Alpine Clube) در سال 1858 در انگلستان پايهگذاری شد و در چند سال پس از آن، باشگاههای مشابه در كشورهای اتريش، سوييس، ايتاليا و ... تاسيس شد.
امروزه، ورزش كوهنوردی، دل مشغولی و حتی حرفهی افراد بیشمار است: ميليونها نفر به شكل تفننی كوهنوردی میكنند و هزاران نفر با كوهنوردی، سنگ نوردی، راهنمايی كوهپيمايان، اسكی كوهنوردی و توليد و فروش وسايل كوهنوردی زندگی میكنند.
كوهنوردی در ايران
ابوالفضل صدری در كتاب «تاريخ ورزش» مینويسد: «از 1295 شمسی كه ميرمهدی ورزنده از بلژيك و تركيه به ايران آمد، ورزش در آموزشگاههای كشور شكل گرفت. قبل از ايشان فقط در مدارس نظام، به وسيلهی بعضی از افسران خارجی از قبيل اتريشیها و روسها و سوئدیها به طور ناقص تعليمات ورزش داده میشد.» صدری همچنين اشاره ميكند كه نخستين باشگاه ورزشی در تهران در همان سالها تاسيس شد. نام اين باشگاه، «كلوب ايران» بود كه عدهای از اشراف و اعيان و نمايندگان سياسی خارجی پايهی آن را گذاشته بودند و در آن به اسب سواری و چوگان و ورزشهای ديگری پرداختند.
«قانون ورزش اجباری در آموزشگاهها» در 14 شهريور 1304 به تصويب مجلس شورای ملی رسيد، و «انجمن پيشاهنگی و تربيت بدنی» (كه بعدها به سازمان تربيت بدنی تغيير نام داد) در 27 فروردين 1313 به ثبت رسيد. فدراسيونهای ورزشی - از جمله فدراسيون كوهنوردی - در سال 1326 تشكيل شدند.
كوهنوردی گروهی از سال 1311 به همت منوچهر مهران و عدهای ديگر در مشهد آغاز شد. مهران در سال 1323 سرپرستی يك كاروان چهل نفره را در صعود به قلهی دماوند به عهده داشت، و پس از اين برنامه، پيشنهاد تاسيس يك باشگاه رسمی كوهنوردی را داد كه مورد استقبال آن صعودكنندگان و مسئولان ورزش قرار گرفت. منوچهر مهران از همين سال پايهی باشگاه نيرو و راستی را میگذارد كه يك بخش مهم از قعاليت آن، كوهنوردی بود.
گروه کوهنوردی شهرستان نجف اباد
گرد اورنده : م. بهجتی
